Nikomedia’nın  her  ne  kadar  antik  dönemin  en  önemli  başkentlerinden  birisi  olduğu bilinse de modern yerleşmenin antik kent dokusunun üzerini kaplaması  nedeniyle olması gereken tiyatro binası antik kentin diğer önemli yapılarının  kaderini paylaşarak üzerindeki yükün altında kaybolup gitmiştir. Tiyatrolar  planlı  olarak  yapılan  kentin  doğa manzaralarına hâkim yerlerinde şehrin ana mimari anıtı olarak yükselirdi. Hellenistik  Dönemde  Bythinya Krallığına başkentlik yapmış Nikomedia’nın tiyatrosunun da bir yamaca  yaslanarak yapılmış olması gerekiyordu.

2005  yılında gerçekleştirilen “Kocaeli İli ve İlçeleri Arkeolojik Yüzey Araştırması” sırasında İzmit-Orhan Mahallesi’nde tiyatronun daha çok doğu tarafındaki duvarlarının ve  tonozlarının ayakta kaldığı tespit edilmiştir. Ayakta kalabilen mimari kalıntılar Roma  İmparatorluk döneminde ilavelerle yükseltilen kısımlarıyla Roma İmparatorluk tiyatrosu olduğunu göstermiştir. Tiyatronun duvarlarının tamamen kireç taşından yapılmış büyük bloklardan ve harç kullanılmadan örüldüğü anlaşılmıştır.

Tiyatro alanı 1995 yılında İç Kale olarak Anıtlar Kurulu tarafından 1. Derece  Arkeolojik Sit Alanı olarak tescil edilmiştir. (İstanbul II nolu K.T.V.K.K. nun 10.06.1995 tarih ve 3785 sayılı kararı)

2006 yılı ‘Kocaeli İli ve İlçeleri A.Y.A.’  tiyatronun ölçüleri alınarak planını çıkartılmıştır. Yapının şimdiye kadar antik dünyanın  en büyük tiyatrosu (amphi tiyatro değil) olarak bilinen Efes Antik Tiyatrosundan  daha büyük olduğu tespit edilmiştir.

Kaynak:
[1]ROSS ÇALIK Ayşe, “Nikomedia (İzmit) Arkeoloji Çalışmaları ve Kent Vizyonu”,  Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, 10-15/09/2007, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Ankara, s.(892-893)

[2]https://kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/kulturenvanteri/orhan-mahallesi-arkeolojik-sit-alani-c-kale-ve-cevresi-