Gebze şehir merkezinde -günümüzde kent meydanı olarak adlandırılan yerde- bulunmaktadır. Türbenin bulunduğu yer, Gebze’nin eski mezarlık alanıdır.

Erken dönem Osmanlı türbelerinden olan yapının, 1385 yılında ölen Osmanlının ilk akıncı beylerinden Mehmed bin Malkoç Bey’e ait olduğu bilinmektedir. Türbeyle ilgili en erken tarihli bilgiyi ise, Müzeci Halil Edhem Bey vermektedir. 1912 yılında yapıyı inceleyen Halil Edhem Bey, türbenin kitabesini okumuş ve Tarih-i Osmani Encümeni Mecmuası’nda “Gegbüze’de 787 Tarihli Bir Osmanlı Kitabesi” adlı makalesiyle yayınlamıştır.

Türk mimarlık tarihi araştırmalarıyla tanınan Mimar-Mühendis Ekrem Hakkı Ayverdi’de, burada gömülü olarak bulunan Mehmed Bey’in, Osmanlı sancak beylerinden Malkoç Bey’in kendisinden önce vefat etmiş olan oğluna ait olduğunu belirtmektedir. Burada üzerinde önemle durulması gereken bir nokta, 87 x 38 cm. ölçüsündeki iki satırlık sülüs yazıttır. Bu yazıt Roma ve Bizans yazıtlarında olduğu gibi oyularak yazılmıştır. Nitekim Halil Edhem Bey’de yazıtın çerçevesi dışında üstte üç, yanlarda dört harften oluşmuş “ amele-i usta İstafanos3 ” isimli ustanın yazıtı yontan mı, yoksa türbeyi yapan mı olduğunda tereddüte düşer. Kanımızca İstafanos imzalı taş Bizans yapıtlarından alınmış ve burada kullanılmıştır.

Halil Edhem Bey, türbenin kitabesinin estampajını yaptırarak bunu 1933 yılında 417 parça kitâbe kopyası ile birlikte Türk Tarih Kurumu’na bağışlamıştır. Tarihî öneminin belirlenmesine rağmen Malkoçoğlu Türbesi gerektiği kadar özenle korunmadığı için sonraki dönemlerde iyice harap olmuştur. 1940’lı yıllarda sadece büyük köşe pâyeleri görülebilen türbenin içinde bulunduğu mezarlık sonraları bütünüyle ortadan kaldırılmış, sadece Malkoçoğlu Türbesi’nin yeri muhafaza edilmiştir.

İstanbul II nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 12.03.1991 tarih ve 2637 sayılı karar ile tescil edilmiştir.

Kaynak:

[1] Şenel, V. (2017, Mart). Gebze Malkoçoğlu Mehmed Bey Türbesi. Uluslararası Çoban Mustafa Paşa ve Kocaeli Tarihi – Kültürü Sempozyumunda sunulan bildiri, Erişim adresi: http://www.kocaelitarihisempozyumu.com/bildiriler4/124.pdf

[2]https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/kulturenvanteri/malkocoglu-turbesi