İzmit ilçesi Kemalpaşa Mahallesinde yer alan Saray, müştemilatı ile birlikte geniş bir alanda yer alır. İlk kez IV. Murat döneminde ahşap temeller üzerinde kurulan ve Selçuklu dönemi özelliğinde çinilerle bezenmiş duvarları olduğu ele geçen buluntulardan anlaşılan sarayın bu dönemden sonra yangın ve deprem nedeni ile yıkıldığı anlaşılmaktadır. Daha sonra Sultan Abdülmecid döneminde tekrar inşa edildiği bilinse de günümüze ulaşan yapı Sultan Abdülaziz‘in döneminde (1861-1876) Dolmabahçe sarayının da mimarı olan Balyan kardeşlerden Karamet Amira Balyan tarafından tekrar inşaa edilmiştir. Sultan Abdülaziz av yapmak için geldiği bu sarayın yanında Seyis Binası ve Redif Dairesi bulunuyordu. Bu müştemilatlardan bugün Redif Dairesi halen ayakta olup, Seyis Binası ise 1980 yılında yıkılmış yerine modern Vali Konağı yapılmıştır.

28 Haziran 1967 yılında onarılarak İzmit Müzesi olarak kullanılmaya başlayan saray 1992 yılında restorasyona girmiş, 1998 yılında restorasyonun bitirilmesine rağmen 1999 depreminde tekrar ağır hasar görmüştür. Kocaeli Valiliği tarafından 2002 yılında esaslı bir restorasyon görmüştür.

Neo-Klasik üslupta Avrupa -Barok sitilinde iki katlı cephesi mermerdir. Saray, dış mekân özelliklerinin yanı sıra, iç mekân özellikleriyle de dikkat çekmektedir. Zemin katın tavan süslemelerinde sitilize edilmiş rumi ve palmet motifleri kullanılmıştır.  Binanın tavan süslemeleri Fransız ressam Sasson’un eseridir. İç mekândaki parkeler ise antrolak tarzda yapılmıştır. Yapıdaki en dikkat çekici özelliklerden bir tanesi de aynalardır. Birbirlerine benzerlik gösteren ve alınlıklarla taçlandırılmış olan bu aynalar Ampir üslubun özelliklerini taşımaktadır. Mermer işçiliği tavan süslemeleri, bol sütunlu oluşu Dolmabahçe Sarayı’nın küçük bir örneğini hatırlatmaktadır.

Kocaeli Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun  10.11.1979 tarih ve 11612 sayılı kararı ile tescil edilmiştir.

Kaynak:
[1]https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/kulturenvanteri/sultan-aziz-av-kosku

[2]https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/gezilecekyer/kasr-i-humayun-saray-muzesi–zmit