İzmit ilçesi Veliahmet Mahallesi Alaca Mescit Sokak’ta bulunan Mescid, Bizans dönemine ait Jüstinyen Sarayı kalıntıları üzerine İzmit Kadısı El Hac Mustafa bin Mehmet el Gümüşzade tarafından 1598 tarihinde yaptırılmıştır.

Dörtgen plan esasına göre inşa edilmiş olup, kargir duvarlıdır. İki yan ve arka cephesi, son cemaat mahalli eklendiğinden ahşap saçaklıdır. Duvar bünyesi inşa edildiği devrin karakterini muhafaza etmektedir.

Tarihinde birçok depreme dayanan ancak 17 Ağustos 1999 tarihinde meydana gelen Marmara Depreminde çok ağır hasar görerek yıkılan Alaca Mescit’in enkazı kaldırılmış, yerine çadır ve daha sonra kurulan prefabrike mescitte ibadet yapılmıştır. 2005 yılında aslına uygun olarak yeniden yapılmasına Vakıflar Bölge Müdürlüğünce karar verilmiş, Anıtlar Yüksek Kurulu’nun denetimi altında aslına uygun olarak 8 ay içinde yeniden inşa edilerek ibadete hazır hale getirilmiştir. Yeni haliyle son cemaat mahalli dahil olmak üzere 105 kişi kapasiteli olan bu mescid tek katlıdır. Son cemaat mahalli ahşap olarak yapılmıştır.

Çini üzerine kurucusu adına düzenlenmiş kitabesi çok değerlidir. Bu kitabede: “Binau hâza’l-mescidi taleben li ridâillahi teâlâ ve alâ ibtigâi rahmeti rabbihi el-hacc b. Mustafâ Muhammed eş-şehîr bi gümüşlî zâde târih fî sene sebi ve elfin.”(Bu mescid Allah’ın rızasını kazanmak ve rahmetini kazanmak için Gümüşlü Zâde ismi ile tanınan El-Hacc b. Muhammed Mustafa tarafından Hicri 1007 yılında yaptırılmıştır.) yazılıdır.

Kaynak:
https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/gezilecekyer/alaca-mescit-camii—zmit