Ekrem Hakkı Ayverdi’nin Osmanlı mimarisinin ilk devri 630-805 (1230-1402) eserinde caminin 1935 yılına kadar çandı tipinde ayakta olduğu, daha sonra yıkılarak yerine kârgir bir cami yapıldığını ifade etmektedir. 1950 yılına kadar ayakta kalmış ancak bu tarihte çıkan yangın sonucu minare dışında caminin tamamı yanmıştır. Yanan caminin yerine 1953 yılında kireç harçlı taş duvarlı, yeni kârgir bir cami inşa edilmiştir. 1999 depreminde ise ağır hasar alan cami, izinsiz yıkılıp yerine eski eser özelliği göstermeyen yeni bir cami inşa edilmiştir.

Sultan Orhan Cami günümüzde Araman Köyü Cami olarak adlandırılmıştır. Sultan Orhan Cami’nin ilk yapıldığı alan bugün İstanbul II Nolu K.K.T.V.K.B.K’nın 20.09.1994 tarih ve 3528 sayılı kararı ile koruma altına alınmıştır. Cami’nin ilk inşa edildiği alanda yanan camiden kaldığı söylenen minarenin gövde kısmı ve Bizans dönemini andıran sütunlar dikkat çekmektedir.Bu sütunların hangi medeniyete ait olduğu hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır.

Orhan Gazi, ilk fetih hareketleri ile İzmit ve çevresindeki toprakların Türk – İslam yurdu olup kendi adıyla anılmasını istemiştir. Orhan Gazi’nin fetihlerle birlikte İzmit ve çevresinde medreseler, camiler, zaviyeler inşa ettirmesi de bu düşüncenin fethettiği topraklardaki yansımasıdır. İşte bu nedenle Orhan Gazi’nin fetihlerle elde ettiği coğrafi bölgede kendi adıyla anılan çandı camiler bulunmaktadır. Bu çandı camiler Akçakoca’nın fethettiği alanlara özgü olup Orhan Gazi döneminin fetih güzergâhlarını göstermesi açısından önemlidir. Bu çandı camilerden biri de Araman Köyünde yer alan Sultan Orhan Gazi Cami’dir. Çandı camiler, uzun kütüklerle, çivi kullanılmadan yapılan camilerdir.

Kaynak:
[1]https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/kocaeli/kulturenvanteri/kaymaz-araman-koyu-sultan-orhan-cami

[2]Memiş, G. ve Yaşa, R. (2017, Mart). Kandıra-Araman Köyü’nün Osmanlı Tarihindeki Yeri ve Önemi. Uluslararası Çoban Mustafa Paşa ve Kocaeli Tarihi – Kültürü Sempozyumunda sunulan bildiri.